محمد بن حسن عسكرى عليهم السلام به اختصار آورده است . « 1 » تذكرة الخواص اثر يوسف بن فرغلى بن عبد الله بغدادى سبط ابن ابو الفرج عبد الرحمن بن الجوزى ( 581 - 654 ) به شرح مناقب اهل بيت و از جمله دوازده امام پرداخته و در زمينهء آثارى از اين قبيل بايد يكى از نخستين آثار به شمار آيد . كتاب الال از ابن خالويه ( م 370 ) نيز بايد از اين قبيل كتابها باشد كه اربلى مواردى از آن را در كشف الغمه نقل كرده است . از چهره‌هاى برجستهء اين جريان كمال الدين محمد بن طلحهء شافعى ( م 652 ) ، نويسندهء اثر پرارج مطالب السئول فى مناقب آل الرسول است . اربلى از وى به دليل آن كه در كتاب خود شرح حال دوازده امام را آورده ستايش كرده است . عبد العزيز بن محمد معروف به ابن اخضر گنابادى ( م 611 ) در كتاب معالم العترة النبوية و معارف اهل البيت الفاطمية العلوية ، تنها تا امام يازدهم آمده و به همين دليل مورد انتقاد على بن عيسى اربلى قرار گرفته است . « 2 » حمد الله مستوفى ( م 740 ) نويسندهء نزهة القلوب و تاريخ گزيده ، در كتاب دوم خود ، ابتدا شرحى از تاريخ خلفاى نخستين را بدست داده و سپس به بيان شرح زندگى و فضائل امام امير المؤمنين مىپردازد . در ادامه در صفحهء 198 شرحى از زندگانى امير المؤمنين و حافد رسول رب العالمين امام المجتبى حسن بن على المرتضى عليه السّلام آورده است . فصل سيم از باب سيم كتاب را نيز به ديگر امامان اختصاص داده با اين عبارت كه : در ذكر تمامى ائمهء معصومين رضوان الله عليهم اجمعين كه حجة الحق على الخلق بودند ، مدت امامتشان از رابع صفر سنهء تسع و اربعين تا رمضان سنهء اربع و ستين و مأتين دويست و پانزده سال و هفت ماه . ائمه معصوم اگر چه خلافت نكردند اما چون مستحق ، ايشان بودند تبرّك را از احوال ايشان شمه‌اى بر سبيل ايجاز ايراد مىرود . اين شرح تا بيان زندگانى امام زمان عليه السّلام ادامه يافته است . « 3 » دو نمونهء مهم ديگر يكى از الفصول المهمة فى معرفة احوال الائمة از ابن صباغ مالكى ( م 855 ) و ديگرى الشذرات الذهبية فى تراجم الائمة الاثنى عشرية عند الامامية از شمس الدين محمد بن طولون ( م 953 ) است . اثر مهم ديگر كتاب فصل الخطاب خواجه محمد پارسا از قرن نهم است كه با وجود اصرار بر تسنن و حتى موضعگيرى تند بر ضد روافض ، شرح از احوال امامان را آورده است . اين بخش از كتاب در ميراث اسلامى ايران دفتر چهارم به چاپ رسيده است . كتاب بهجة التواريخ از قرن

--> ( 1 ) . مجمل التواريخ و القصص ، ( به كوشش ملك الشعراء بهار ، تهران ، كلالهء خاور ) صص 454 - 458 ( 2 ) . كشف الغمه ، ج 2 ، ص 306 . گويا از كتاب معالم اثرى باقى نمانده گرچه قطعاتى از آن در كشف الغمه نقل شده است . نك : على بن عيسى اربلى و كشف الغمه ، ص 121 ( 3 ) . تاريخ گزيده ، ص 207